Od freonów do HFO — czym dziś spienia się piankę

Środki spieniające, czyli gazy nadające piance jej strukturę komórkową, przeszły w ciągu kilku dekad drogę od związków niszczących warstwę ozonową po dzisiejsze HFO o znikomym wpływie na klimat. W skrócie: były freony, które niszczyły ozon, potem ich łagodniejsze wersje, następnie związki, które ozonu już nie ruszały, ale mocno grzały klimat, aż po HFO, które nie niszczą ozonu i mają niski potencjał cieplarniany. Pianka Purex korzysta z tej najnowszej generacji: zamkniętokomórkowa spieniana jest środkiem HFO, a otwartokomórkowa wodą i dwutlenkiem węgla.

Najkrócej: to, czym spienia się piankę, przeszło od chemii szkodliwej dla ozonu i klimatu po rozwiązania, które ani nie niszczą warstwy ozonowej, ani znacząco nie grzeją planety.

Co to jest środek spieniający

Pianka poliuretanowa powstaje z dwóch płynnych składników, które w reakcji gwałtownie zwiększają objętość. Za to spienianie odpowiada właśnie środek spieniający, gaz, który tworzy w materiale miliony drobnych komórek. To one dają piance lekkość i izolacyjność, bo uwięziony w nich gaz albo powietrze słabo przewodzi ciepło.

Problem w tym, że przez dekady do spieniania używano gazów, które po uwolnieniu szkodziły środowisku. I to nie jest zarzut wymyślony przez konkurencję, tylko realna historia całej branży chłodniczej i izolacyjnej, która musiała te środki wymieniać pokolenie po pokoleniu.

Dlaczego więc w ogóle się go używa, skoro sprawiał tyle problemów? Bo bez spieniania nie ma pianki. To gaz decyduje o strukturze komórkowej, a więc o lekkości i izolacyjności materiału. Rozwój branży nie polegał na rezygnacji ze spieniania, tylko na znalezieniu gazów, które robią to samo, nie szkodząc przy tym środowisku, i udało się to dopiero z generacją HFO oraz z prostszymi rozwiązaniami, jak woda.

Cztery generacje: od freonów do HFO

Drogę środków spieniających opisuje się przez dwa parametry. Pierwszy to ODP, czyli potencjał niszczenia ozonu. Drugi to GWP, czyli potencjał tworzenia efektu cieplarnianego. Kolejne generacje poprawiały najpierw jeden, potem drugi:

Zestawienie kierunkowe, wartości jakościowe. Widać w nim jedno: każdy krok rozwiązywał kolejny problem poprzednika.

Co jest w piance Purex

Przełóżmy to na materiał, którego używam. Pianka zamkniętokomórkowa spieniana jest środkiem z grupy HFO, czyli tej najnowszej generacji o zerowym potencjale niszczenia ozonu i niskim potencjale cieplarnianym. To nie stara chemia sprzed dekad, tylko współczesny standard.

Pianka otwartokomórkowa idzie jeszcze prostszą drogą: spienia się ją z użyciem wody i dwutlenku węgla, bez związków CFC, HCFC ani HFC. Innymi słowy, żaden z dwóch najczęściej stosowanych u mnie materiałów nie opiera się na dawnych, problematycznych gazach. To konkret z kart technicznych, a nie deklaracja marketingowa.

Pytanie „czy to te freony” pada rzadziej niż o cenę, ale gdy już padnie, widać, że temat kogoś realnie obchodzi. Zwykle stoi za nim wspomnienie z dawnych lat, że pianki miały coś wspólnego z dziurą ozonową. Tłumaczę wtedy spokojnie, że to była inna epoka i inna chemia, a dzisiejsze środki spieniające nie niszczą ozonu. Taka rozmowa najczęściej kończy się ulgą, bo człowiek dostaje konkretną odpowiedź zamiast wykrętu.

Dlaczego to i tak nie jest cała historia eko

Powiem to wprost, żeby nie robić z jednego parametru całej ekologii. Rodzaj środka spieniającego to ważny, ale nie jedyny element bilansu środowiskowego pianki. Liczy się też ślad węglowy produkcji, transport i przede wszystkim to, ile energii materiał pozwala zaoszczędzić przez lata pracy w budynku.

Dlatego samo „mamy HFO” to za mało, żeby ogłosić piankę ekologiczną, choć jest to realny argument, a nie hasło. Pełny rachunek, czyli ślad z produkcji kontra oszczędności z eksploatacji, rozkładamy przy śladzie węglowym izolacji. Tu chodziło o jedną rzecz: pokazać, że akurat problem środków spieniających został w nowoczesnych piankach rozwiązany.

Najczęstsze pytania